म तराई–मधेसको उब्जाउ माटोमा जन्मिएको मान्छे हुँ। तर जीवनको यात्रा सानै उमेरमा पहाडतिर मोडियो। यहीँको चिसो हावा, पहाडी बाटा र यहाँका सरल, मनसित मान्छेहरूले नै आजको ‘म’ बन्ने आधार दिए। यहाँको माया, सद्भाव र साथले नै मैले सोच्ने, बुझ्ने र समाजका लागि केही गर्न सक्ने हिम्मत पाएँ।
जन्मस्थान त भगवानले दिएको हो, तर कर्म गर्ने ठाउँ भने मानिसले आफैँ रोज्छ। मैले पहाड रोजेँ—र, अझ गहिरो कुरा के भने—पहाडले पनि मलाई मनदेखि अपनायो। यहीँ बसेर, यहीँका मान्छेसँग हातेमालो गर्दै, व्यापारदेखि समाजसेवासम्म जे गर्न सकेँ, मनले नै प्रेरणा दिएको हो। धेरै तालिम, सहयोग र सामाजिक कार्यहरूमार्फत मैले सधैँ सकारात्मक योगदान दिन खोजेँ।
तर यिनै प्रयासबीच कहिलेकाहीँ “मधेसी” भन्ने शब्दलाई अपमानजनक रूपमा प्रयोग गर्न खोजिएको सुन्दा मन गहिरोसम्म दुख्छ। कुनै तिरस्कारपूर्ण टिप्पणी, कुनै भेदभावपूर्ण व्यवहार, वा अनावश्यक पूर्वाग्रह—यी सबैले मन पोल्छन्।
म कहिल्यै कसैलाई जन्मिएको ठाउँका आधारमा हेपेको छैन, न जात, भाषा वा प्रदेशका आधारमा मान्छे छुट्याएको छु। तर कतिपय स्वरहरूले जब “मधेसी” लाई अपमानको अर्थमा प्रयोग गर्छन्, मनमा एउटा प्रश्न उब्जिन्छ—
“जन्मस्थानले किन मान्छेको मूल्य तोलिनुपर्छ?”
म चाहेर मधेसमा जन्मिएको होइन, त्यो त भाग्यको विषय हो। तर मिहिनेत गरेर जीवन बिताएको, माया पाएको, काम गर्ने मौका पाएको ठाउँ—यो पहाड नै मेरो साँचो घर हो। यहाँका संस्कार, सरलता र मानवीयता—सबैले मलाई आफ्नो माने।
यति लामो समय पहाडमा बसेर पनि कहिलेकाहीँ कसैले “तिमी मधेसी” भन्ने शब्द अपमानको शैलीमा प्रयोग गर्दा किन मन चिरिन्छ?
किनकि मधेसी भन्नु गलत होइन, हेपेर भन्नु गलत हो।
नेपाल क्षेत्र, जात, भाषा वा पहिचानका कारण टुक्रिनुपर्ने देश होइन।
तराइ, पहाड, हिमाल—यी त हाम्रो शक्ति, विविधता र सुन्दरताका प्रतीक हुन्।
विभाजनको सोच समाजको कमजोरी हो, व्यक्तिको होइन।
आजसम्म मैले जति गर्न सकेँ—तालिम, सहयोग, uplift गर्ने काम, सामाजिक योगदान—सबै मनले चाहेको भएर हो। कसैले हिसाब–किताब गन्नैपर्ने होइन। मेरो चाहना केवल यत्ति हो कि—
समाजमा प्रेम र आपसी सम्मानको संस्कार बलियो बनियोस्।
क्षेत्र वा जातिका कारण कसैले हेपिनु नपरोस्।
एकदिन समाजले
जन्मस्थान होइन, चरित्र र योगदान
आधार मानेर मान्छे चिनोस्—यही मेरो विश्वास हो।
म पहाडलाई आफ्नो जन्मभूमि र कर्मभूमि दुवै मान्छु।
मधेसमा जन्मिएकोमा गर्व गर्छु।
र नेपाली हुनुमा झनै गर्व गर्छु।
दुई मुठ्ठी सपना बोकेर, दुई हातले मिहिनेत गरेर र समाजलाई केही फर्काउने अभिलाषासहित—म आफ्नो बाटोमा अघि बढी नै छु।
हाम्रो समाज प्रेम, सहिष्णुता र एकताको भावनामा चलोस्।
विभेदका सबै घाउ एकदिन पूर्ण रूपमा निको होउन्।
त्यही दिन—
हामी सबै साँचिकै नेपाली बन्नेछौँ।
— गोविन्द राम
सञ्चालक, लिगलिग गारमेन्ट एण्ड प्रशिक्षण केन्द्र
पालुङटार – ५
