पालुङटार (गोरखा) — गोरखाको पालुङटारमा विद्यार्थी तथा युवालाई प्रविधि, डिजिटल सीप र नवप्रवर्तनसँग जोड्ने उद्देश्यले चारदिने विशेष कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) तथा सूचना प्रविधि बुटक्याम सञ्चालन भइरहेको छ। पालुङटार नगरपालिकाको आयोजना तथा बाखपा डिजिटल मार्केट प्रा.लि.को सहकार्यमा सञ्चालित बुटक्याममा स्थानीय युवालाई प्रविधिको प्रयोगकर्ता मात्र नबनाई सिर्जनाकर्ता, समस्या समाधानकर्ता र भविष्यका उद्यमीका रूपमा विकास गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
बुटक्याममा कृत्रिम बुद्धिमत्ताको परिचय र यसको जिम्मेवार तथा व्यावहारिक प्रयोगबारे प्रशिक्षण दिइएको छ। त्यसैगरी आधुनिक सूचना प्रविधि, डिजिटल उपकरण, समस्या पहिचान, समाधान निर्माण, परियोजना विकास, प्रस्तुतीकरण, उद्यमशीलता तथा भविष्यको रोजगारीका लागि आवश्यक सीप समेटिएका छन्। सहभागी विद्यार्थीलाई आफ्नै वरपरका स्थानीय समस्या पहिचान गरी प्रविधिमार्फत समाधान खोज्ने अभ्यास गराइएको छ। यसबाट विद्यार्थीमा प्राविधिक ज्ञानका साथै आलोचनात्मक सोच, सिर्जनशीलता, सहकार्य, नेतृत्व र समस्या समाधान क्षमता अभिवृद्धि हुने आयोजकको अपेक्षा छ।
बुटक्यामको दीर्घकालीन लक्ष्य विद्यार्थीलाई सीप सिकाएर वास्तविक अवसर र आम्दानीसँग जोड्नु रहेको बाखपा डिजिटल मार्केट प्रा.लि.का संस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत राकेश राजभटले बताए। पालुङटारका विद्यार्थीले माथिल्लो तहको अध्ययनका लागि ठाउँ छाड्नुपर्ने वा अध्ययन सकिएपछि मात्र आम्दानी सुरु गर्नुपर्छ भन्ने सोच परिवर्तन गर्न आवश्यक रहेको उनको भनाइ छ।
‘हामी विद्यार्थीलाई पढाइ छोडेर काम गर भन्न खोजिरहेका छैनौँ,’ राजभटले भने, ‘हाम्रो उद्देश्य पढाइसँगै उपयोगी सीप सिक्ने, वास्तविक परियोजनामा काम गर्ने अनुभव हासिल गर्ने र सम्भव भएसम्म आफ्नो सीपबाट आम्दानी गर्न सक्ने वातावरण निर्माण गर्नु हो।’ कक्षा ११ र १२ पालुङटारमै पढ्दै सीप विकास गर्न सकिने र उच्च शिक्षा अध्ययन गर्दै डिजिटल काम, अनुसन्धान, नवप्रवर्तन वा उद्यममा जोडिन सकिने उनले बताए।
ग्रामीण तथा साना सहरबाट रोजगारी र शिक्षाका लागि युवा बाहिरिने क्रम बढिरहेका बेला स्थानीय तहमा गुणस्तरीय शिक्षा, आधुनिक सीप र आर्थिक अवसर नभएसम्म पलायन रोक्न कठिन हुने आयोजकको बुझाइ छ। युवालाई गाउँमै बस्न आग्रह गर्नु मात्र पर्याप्त नहुने भन्दै उनीहरूलाई बस्न सक्ने आधार र सम्मानजनक जीवनको अवसर दिनुपर्ने राजभटले बताए।
बुटक्याममा पालुङटारका स्थानीय समस्या समाधानमा विद्यार्थी र युवालाई नै सहभागी गराइएको छ। नगरपालिकासँग सम्बन्धित सूचना प्रवाह, पर्यटन प्रवर्द्धन, स्थानीय व्यवसायको डिजिटलीकरण, कृषि, शिक्षा, सार्वजनिक सेवा, स्थानीय तथ्याङ्क व्यवस्थापन तथा नागरिकका दैनिक समस्यामा प्रविधि प्रयोगबारे विद्यार्थीलाई समाधानको प्रारूप बनाउन प्रेरित गरिएको छ। यसले भविष्यमा नगरपालिकालाई बाह्य जनशक्तिमाथिको निर्भरता घटाएर स्थानीय डिजिटल जनशक्ति तयार गर्न सहयोग पुग्ने विश्वास लिइएको छ।
स्थानीय तहले भौतिक पूर्वाधारसँगै मानवीय पूँजी र डिजिटल पूर्वाधारमा लगानी गर्दा दीर्घकालीन लाभ मिल्ने आयोजकको धारणा छ। प्रविधिमा दक्ष जनशक्ति तयार हुँदा नगरपालिकाको डिजिटल सेवा विस्तार, तथ्याङ्कमा आधारित योजना निर्माण, पर्यटन प्रवर्द्धन, कृषि तथा उद्यमको आधुनिकीकरण र विद्यालयमा प्रविधि प्रयोगमा उनीहरूलाई परिचालन गर्न सकिनेछ। साथै स्थानीय युवाले डिजिटल कामबाट गर्ने आम्दानी स्थानीय अर्थतन्त्रमै रहने र बजार चलायमान हुने अपेक्षा छ।
कार्यक्रममा एआई उपकरणको सही र जिम्मेवार प्रयोगमा जोड दिइएको छ। एआईलाई सबै काम गरिदिने माध्यमका रूपमा नभई सोच, सिर्जनशीलता र उत्पादक क्षमता बढाउने सहयोगी उपकरणका रूपमा प्रयोग गर्न सिकाइएको छ। प्रविधिले मानिसलाई प्रतिस्थापन गर्नेभन्दा पनि मानिसको क्षमता विस्तार गर्नुपर्ने र शिक्षाले ज्ञानसँगै विवेक, निर्णय क्षमता र जिम्मेवारी विकास गर्नुपर्ने मान्यता राखिएको छ।
चारदिनको बुटक्यामपछि पनि सिकाइ निरन्तर रहोस् भन्नाका लागि विद्यार्थीलाई थप अभ्यास, परियोजना निर्माण, डिजिटल सीप विकास र चुनौतीमा सहभागी गराइने योजना छ। सम्भावना देखिएका विद्यार्थीलाई आगामी दिनमा मार्गदर्शन र वास्तविक कामसँग जोड्ने लक्ष्य बाखपाले लिएको छ। विद्यालय, स्थानीय सरकार, निजी क्षेत्र र युवाबीच सहकार्य गरेर पालुङटारमै ‘सिक्ने-बनाउने-काम गर्ने-कमाउने’ चक्र निर्माण गर्न सकिने आयोजकको भनाइ छ।
